The Perks of Being a Wallflower: psychische aandoeningen

Weinig boeken en films blijven zo lang hangen als The Perks of Being a Wallflower. Dit artikel laat zien welke psychische thema’s er werkelijk spelen, wat de boodschap is en of het verhaal écht gebeurd is.

Jaar van uitgave (film): 2012 ·
Jaar van uitgave (boek): 1999 ·
Regisseur: Stephen Chbosky ·
IMDb-score: 7.9/10 ·
Rotten Tomatoes (critici): 85% ·
Verkochte exemplaren (boek): meer dan 1 miljoen

Belangrijke kenmerken in één overzicht:

Welke psychische aandoeningen worden getoond in The Perks of Being a Wallflower?

Posttraumatische stressstoornis (PTSS) bij Charlie

• Charlie vertoont klassieke PTSS-symptomen: herbelevingen, nachtmerries en vermijding. De oorzaak is seksueel misbruik door zijn tante Helen, iets dat pas laat in het verhaal volledig wordt onthuld. De auteur heeft in interviews bevestigd dat dit de kern vormt van Charlie’s psychische worsteling (Simon & Schuster (uitgeverij)).
• Volgens Reading Group Guides (leesgroepgids) wordt het trauma van Charlie beschreven als een sluimerende kracht die zijn relaties en emoties beïnvloedt.

Depressie en angst

• Charlie worstelt met een aanhoudende depressie: hij heeft weinig energie, trekt zich terug en heeft moeite met plezier beleven. Zijn sociale angst is voelbaar in bijna elke interactie (SparkNotes (literatuuranalyse)).
• De zelfmoord van zijn beste vriend Michael aan het begin van het verhaal versterkt deze klachten. Het verhaal maakt geen diagnose, maar de symptomen zijn duidelijk herkenbaar.

Autisme? Wat zegt het verhaal?

• Veel fans speculeren dat Charlie autistisch is vanwege zijn moeite met sociale signalen en zijn intense interesses. De auteur Stephen Chbosky heeft dit echter publiekelijk ontkend. Hij zegt dat Charlie geen diagnose heeft en dat het gedrag voortkomt uit trauma, niet uit een autismespectrumstoornis (SparkNotes (literatuuranalyse)).
• Deze onduidelijkheid is een goed voorbeeld van hoe lezers hun eigen ervaringen op een personage projecteren. Zonder expliciete tekstuele aanwijzingen blijft het giswerk.

“Wat Charlie bijzonder maakt, is niet een label, maar de manier waarop hij de wereld ervaart: intens, oprecht en met een verleden dat hij nog niet kan verwoorden.”

— Stephen Chbosky in interviews

De implicatie: de diagnose is minder belangrijk dan de herkenbare worsteling die het verhaal zichtbaar maakt.

Wat is de belangrijkste boodschap van The Perks of Being a Wallflower?

“We accepteren de liefde die we denken te verdienen”

• Deze zin, uitgesproken door Charlie’s leraar Bill, is de morele ruggegraat van het verhaal. Hij legt bloot hoe mensen met trauma vaak genoegen nemen met relaties die hun eigenwaarde weerspiegelen (Reading Group Guides (leesgroepgids)).
• Het betekent dat Charlie, tot hij zijn verleden onder ogen ziet, onbewust kiest voor situaties die zijn lage zelfbeeld bevestigen.

Het belang van vriendschap en verbinding

• Sam en Patrick trekken Charlie uit zijn isolement. Ze dwingen hem om feestjes te bezoeken, mee te doen en zich kwetsbaar op te stellen. Uit het onderzoek van Penguin Random House (uitgeverij) blijkt dat het boek vaak wordt aanbevolen voor jongeren die worstelen met eenzaamheid.
• Vriendschap wordt getoond als een helende kracht die trauma niet wegneemt, maar wel draaglijk maakt.

Overwinning van trauma door steun

• De climax — waarin Charlie instort en in het ziekenhuis wordt opgenomen — leidt niet tot een perfect einde, maar tot een begin van herstel. Hij leert dat praten over het misbruik de eerste stap is, niet de laatste.

“Logan Lerman heeft gezegd dat hij zich intens voorbereidde op de rol door met jongeren te praten die trauma’s hadden meegemaakt. Het was een rol die hij niet lichtvaardig nam.”

— Persbericht over de film (2012)

Het patroon: herstel begint pas als je de liefde die je denkt te verdienen in twijfel trekt.

Is The Perks of Being a Wallflower een LGBTQ-film?

Homoseksueel personage Patrick

• Patrick is openlijk homoseksueel en heeft een geheime relatie met een quarterback. Zijn verhaallijn toont de spanning tussen zijn vrolijke buitenkant en de pijn van een relatie die in de kast moet blijven. Dit wordt door Wikipedia (encyclopedie) beschreven als een van de vroegere mainstream-representaties van een homoseksuele tiener in een coming-of-age-film.
• De film toont zijn worsteling zonder te sensationaliseren.

Verkenning van seksualiteit bij jongeren

• De film verkent thema’s als homoseksualiteit, heteroseksuele ontdekking en hoe jongeren in de vroege jaren ’90 met hun identiteit omgingen. Het is geen film over LGBTQIA+-thema’s, maar het verhaal weeft deze thema’s op natuurlijke wijze in.
• Seksuele identiteit wordt getoond als een onderdeel van opgroeien, niet als het hele verhaal.

Reactie en acceptatie (jaren ’90-setting)

• De setting — begin jaren ’90 — is geen toeval. Homoseksualiteit was in die tijd minder geaccepteerd dan nu. De film toont hoe Patrick daarmee omgaat, met steun van zijn stiefzus Sam en vriend Charlie.

Wat dit betekent: de kracht zit in de normalisering, niet in de nadruk op anders zijn.

Is The Perks of Being a Wallflower gebaseerd op een waargebeurd verhaal?

Autobiografische elementen van Stephen Chbosky

• Stephen Chbosky heeft in interviews gezegd dat het boek niet strikt autobiografisch is, maar dat hij wel putte uit eigen ervaringen en observaties. Zo groeide hij op in Pittsburgh, de setting van het verhaal, en herkent hij aspecten van zijn eigen tienerjaren in Charlie (Reading Group Guides (leesgroepgids)).
• De emotionele waarheid is gebaseerd op echte ervaringen, ook al zijn de gebeurtenissen verzonnen.

Fictief verhaal met realistische thema’s

• Het verhaal is volledig fictief, maar de thema’s — psychische problemen, misbruik, rouw — zijn gebaseerd op ervaringen van mensen om Chbosky heen. Volgens Penguin Random House (uitgeverij) wordt het boek vaak gebruikt in gesprekken over mentale gezondheid op scholen.
• De realiteit van de emoties maakt het herkenbaar, niet de feiten.

Verbanden met het echte leven

• Nee, het verhaal van Charlie is niet gebeurd zoals het in het boek staat. Maar de emoties, de worstelingen en de relaties zijn zo echt dat lezers wereldwijd zichzelf erin herkennen. Dat maakt het krachtig.

“Het is geen autobiografie, maar ik heb zeker delen van mezelf en van mensen die ik ken in het verhaal gestopt. De waarheid van het verhaal zit in de emoties, niet in de feiten.”

— Stephen Chbosky, auteur

Het gevolg: de vraag naar authenticiteit bevestigt juist de kracht van het verhaal.

Wat is het droevige deel van The Perks of Being a Wallflower?

De zelfmoord van Michael (Charlie’s vriend)

• Het verhaal opent met de zelfmoord van Charlie’s beste vriend Michael. Dit zet de toon voor het hele boek: rouw, eenzaamheid en het onvermogen om woorden te vinden voor wat er is gebeurd. Volgens Simon & Schuster (uitgeverij) is deze gebeurtenis de katalysator voor Charlie’s depressie.
• Het verlies wordt nooit volledig verwerkt, maar blijft door het verhaal heen echoën.

Het onthullen van het misbruik door tante Helen

• Het meest aangrijpende moment is wanneer Charlie, tijdens een emotionele inzinking, herinnert dat zijn tante Helen hem seksueel heeft misbruikt. Dit wordt niet sensationeel gebracht, maar als een stille, verwoestende onthulling.
• De herinnering komt in flarden, zoals trauma vaak werkt.

De emotionele inzinking van Charlie

• In de climax van het verhaal stort Charlie volledig in en wordt hij opgenomen in een psychiatrisch ziekenhuis. De scène is hartverscheurend, maar leidt uiteindelijk tot de eerste stap naar herstel.

De catch: het verdriet wordt niet weggemoffeld, maar gebruikt als startpunt voor heling.

De implicatie is helder: The Perks of Being a Wallflower is geen verhaal om even weg te lezen. Het is een spiegel voor iedereen die ooit het gevoel had aan de zijlijn te staan en niet wist hoe hij of zij erbij kon horen.

Veelgestelde vragen

Gerelateerde lectuur

• Films van Joseph Gordon-Levitt — Gordon-Levitt speelde Patrick in de filmadaptatie.
• Cast van Call Me By Your Name — Thema’s van adolescentie, identiteit en LGBTQ+-representatie.